Psychiatria jako specjalizacja medyczna mo?e sprawia? wra?enie „ma?o” lekarskiej. Psychiatrzy cz?sto chodz? po „cywilu” – nie nosz? lekarskich insygniów, takich jak s?uchawki czy fartuch. Ponadto badanie psychiatryczne, to przede wszystkim rozmowa, a badanie fizykalne i neurologiczne zwykle nast?puje tylko przy przyj?ciu do szpitala czy pierwszej wizycie w poradni.

Jednak w diagnostyce oraz w terapii zaburze? psychicznych analiza elementów anatomii i fizjologii cz?owieka odgrywa istotne znaczenie, szczególnie na etapie stawiania diagnozy. W cz??ci przypadków wa?ne jest te? dla monitorowania skuteczno?ci i bezpiecze?stwa stosowanych leków.

Diagnostyka

Badanie somatyczne i neurologiczne nale?y do istotnych elementów pierwszego kontaktu lekarskiego z osob? zaburzeniami psychicznymi. Ma ogromne znaczenie dla wykluczenia somatycznych przyczyn objawów. Do najcz?stszych takich schorze? nale??: zaburzenia hormonalne (np. tarczyca), kr??enia (stany powoduj?ce mniejszy przep?yw krwi przez mózg), uszkodzenie mózgu (uraz, udar, zatrucie, infekcja) czy choroby neurologiczne (np. padaczka, choroba Parkinsona). Istotne jest te? wykluczenie niektórych infekcji, (ki?a, AIDS), uszkodze? narz?dów bior?cych udzia? przemianie materii (w?troba, nerki, trzustka - cukrzyca), zaburze? wch?aniania z przewodu pokarmowego (np. witamin B12 czy kwasu foliowego) czy chorób autoimmunologicznych (np. kolagenozy). W cz??ci tych schorze? wykonanie bada? laboratoryjnych pomaga w postawieniu prawid?owej diagnozy.

W przypadku stosowania niektórych substancji psychoaktywnych (np. narkotyków), mo?na je wykry? w moczu nawet po kilku dniach od ostatniego u?ycia. Ró?ne aspekty wykrywania takich substancji wykraczaj? poza tradycyjne rozumienie diagnostyki. Badania na obecno?? w moczu narkotyków przeprowadza si? w razie podejrze?, ?e ?ród?em obserwowanego zespo?u objawów mo?e by? u?ycie substancji psychoaktywnych. Ma to szczególne znacznie w post?powaniu osoby z ograniczon? ?wiadomo?ci?. Badanie na obecno?? narkotyków przeprowadza si? w razie przypadku przyjmowania na oddzia? psychiatryczny lub odwykowy. Gdy w próbkach zostanie znaleziony ?lad takich substancji, pacjent powinien najpierw trafi? na oddzia? detoksykacyjny lub internistyczny celem odtrucia.

Psychiatrzy najcz??ciej wykonuj? nast?puj?ce badania:

1. Morfologia z rozmazem i OB (niespecyficzne wska?niki stanu zapalnego czy dysfunkcji uk?adu krwiotwórczego).
2. Glukoza (wykluczenie cukrzycy), bia?ko ca?kowite, cholesterol i jego frakcje, próby w?trobowe (aminotransferazy: AspAT i AlAT, GGTP i inne) celem oceny funkcji w?troby.
3. Hormony: tarczycy (TSH, T3 i T4), prolaktyna.
4. Serologiczne (dla wykluczenia ki?y, AIDS, zapalenia w?troby, chorób autoimmunologicznych).
5. Badanie moczu: ogólne (funkcja nerek), wykrywanie toksyn (np. narkotyków, leków).

Leczenie

Z drugiej strony w przypadku niektórych leków, konieczne jest okresowe badanie ich poziomu we krwi, lub kontrola parametrów zwi?zku z potencjalnymi dzia?aniami niepo??danymi, a tak?e ze wzgl?du na wcze?niej wyst?puj?ce uszkodzenie narz?dów (np. w?troby, nerek czy szpiku kostnego).

Cz??? leków mo?e obci??a? w?trob?, dlatego te? konieczne jest okresowe wykonywanie tzw. prób w?trobowych, a w przypadku nerek, bada? funkcji nerek. Leki mog? prowadzi? do hipoglikemii i cukrzycy, zaburze? przemiany t?uszczów (i oty?o?ci) czy podwy?szonego poziomu hormonu prolaktyny (powoduje m.in. zaburzenia miesi?czkowania, ginekomasti?). St?d konieczno?? monitorowania poziomu glukozy, cholesterolu i jego frakcji oraz poziomu prolaktyny.

Stosowanie leków mog?cych os?abia? aktywno?? uk?adu krwiotwórczego (np. klozapiny) wymaga regularnego wykonywania morfologii krwi z rozmazem.

W przypadku innych leków, np. stabilizuj?cych nastrój (np. lit, pochodne kwasu walproinowego, karbamazepina), wskazane jest okresowe badanie ich poziomu, dla sprawdzenia czy dawka jest dobrze

dobrana. W razie przyjmowania w?glanu litu, poziom tego leku jest badany w zwi?zku z ryzykiem zatrucia (np. w razie odwodnienia organizmu).

W przypadku leków psychotropowych innych grup badania ich zawarto?ci we krwi przeprowadza si? rzadziej. Poziomu leków w surowicy jest te? dobrym wska?nikiem regularno?ci ich stosowania, czyli wspó?pracy pacjenta w procesie leczenia (ang. compliance).

Nale?y pami?ta?, ?e psychiatra korzysta, w okre?lonych sytuacjach klinicznych, tak?e z innych metod diagnostycznych typowo „lekarskich”. Oprócz, opisywanych ju? w poprzednich wydaniach Memowiadomo?ci: tomografii komputerowej, rezonansu magnetycznego i EEG, powszechnie wykonywane s? na pocz?tku leczenia i w jego trakcie EKG - elektrokardiografia (niektóre leki powoduj? zaburzenia rytmu serca). U cz??ci pacjentów konieczne jest te? zlecenie konsultacji neurologicznej (podejrzenie uszkodzenia mózgu lub nerwów obwodowych, padaczki i innych schorze? neurologicznych), okulisty (ocena dna oka, wykluczenie jaskry – przeciwwskazanie do stosowania wielu, szczególnie starszej generacji leków psychotropowych), ginekologa (diagnostyka zaburze? miesi?czkowania) czy urologa (wykluczenie przerostu gruczo?u krokowego – tak?e przeciwwskazanie do stosowania niektórych leków psychotropowych).

Informacji o roli lekarzy innych specjalno?ci w psychiatrii prosimy szuka? w kolejnych wydaniach Memowiadomo?ci.

Podsumowanie

W diagnostyce psychiatrycznej najwa?niejsz? rol? pe?ni dok?adne badanie psychiatryczne. Nie nale?y jednak si? dziwi?, gdy psychiatra zaproponuje badanie fizykalne, czy jakie? badania laboratoryjne. Mam nadziej?, ?e ten artyku?y przybli?y? Pa?stwu sens, a cz?sto konieczno?? wykonywania bada? dodatkowych.

Badania neuroobrazowe (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny), oraz elektroencefalografia zosta?y opisane w poprzednich wydaniach Memowiadomo?ci. Szukaj pod adresem:  www.memowiadomosci.pl.